Αποκατάσταση του φθόγγου /s/

Η αποκατάσταση των δυσκολιών άρθρωσης αποτελεί μια ιδιαίτερη διαδικασία που συχνά εφαρμόζουν οι λογοθεραπευτές σε παιδιά και σε ενήλικες. Υπάρχει σημαντική διαφορά στις διάφορες προσεγγίσεις που εφαρμόζονται ανάλογα με την περίπτωση της δυσκολίας που πρέπει να αντιμετωπίσουν. Ένας από τους δυσκολότερους φθόγγους είναι το /σ/, που συνήθως χρειάζεται μια μακροχρόνια θεραπεία (από 6 έως και 9 μήνες) για να αποκατασταθεί. Ο ρόλος των γονέων στην αποκατάσταση της ορθής άρθρωσης είναι σημαντικός.

Πως πραγματοποιείται η εκμαίευση της σωστής εκφοράς του φθόγγου /σ/;

Η θέση της πλάτης της γλώσσας παρουσιάζεται με την παλάμη, όπως τα δάκτυλα του χεριού, μαζεμένα το ένα δίπλα στο άλλο, ελαφρά γυρίζουν κάτω από την οριζόντια γραμμή και εφάπτονται με την άλλη παλάμη, κλεισμένη σε μπουνιά, απεικονίζοντας τα κάτω δόντια. Με την παλάμη εμπρός στα χείλια του λογοπεδικού, το παιδί αισθάνεται την κρύα, κατευθυνόμενη προς τα εμπρός εκπνοή, την οποία πρέπει να επιτύχει. Η εκπνεόμενη ροή του αέρα απεικονίζεται και με βαμβάκι, φτερό, χαρτάκι, τοποθετημένα εμπρός από τα χείλια και παρεκτρεπόμενα από αυτή.

Σε περίπτωση «μεσοδοκτικού σιγματισμού» εξάγεται με πίεση των άνω και κάτω δοντιών. Σε περίπτωση «οδοντικού σιγματισμού» η γλώσσα πρέπει να έρθει στην θέση του μεσοδοντικού, και μετά να επανέλθει στο σωστό σημείο, συμπεριλαμβανομένης και της πίεσης. Ο «πλευρικός σιγματισμός» αποκαθίσταται σχετικά πιο δύσκολα: χρειάζονται πολλαπλές ασκήσεις για την σωστή κατεύθυνση του εκπνεόμενου αέρα. Αρχικά δουλεύεται η φυσιολογική εκπνοή με κυκλικά χείλη, καθώς κινούνται ελαφρά αντικείμενα με φύσημα, μπορεί και κυλούμενα στο τραπέζι, και μετά περνάει σε δοκιμές ο φθόγγος να παραχθεί με σωστή εκπνοή του αέρα, καθώς ελέγχεται με κυλιόμενο αντικείμενο (κρεμασμένο με κλωστή εμπρός των χειλιών ή σβήσιμο ενός κεριού).

Σε περιπτώσεις παρασιγματισμού η σωστή παραγωγή του φθόγγου επιτυγχάνεται όχι μόνο με την βοήθεια των αισθήσεων αφής και όρασης, αλλά και με αποτελεσματική διέλευση από τις διαδικασίες προσανατολισμού στην φωνεμική δομή της γλώσσας, με μεγαλύτερη σημασία οι ασκήσεις αναγνώρισης ζευγαριών λέξεων και λανθασμένων λέξεων.

Αν ο φθόγγος δεν παραχθεί με μίμηση, η τοποθέτησή του πρέπει να πραγματοποιηθεί με την βοήθεια των δακτύλων ή ειδικού καθετήρα, με τον οποίο τα όργανα της άρθρωσης στρέφονται στην σωστή θέση. Συνήθως χρησιμοποιείται γλωσσοπίεστρο, με το οποίο η γλώσσα πιέζεται προς τα κάτω στην στοματική κοιλότητα, στο κέντρο κατά μήκος. Έτσι στην κορυφή δημιουργείται λούκι και εφαρμόζεται στα κάτω δόντια. Τα χείλη τοποθετούνται σε θέση «χαμόγελο» με τράβηγμα προς το πλάι. Αν στις περιπτώσεις πλευρικού σιγματισμού δεν δημιουργείται η σωστή εκπνοή, το πλευρικό άνοιγμα ή ανοίγματα κλείνονται με βαμβάκι. Οι διαδικασίες πραγματοποιούνται από τον λογοπεδικό και αργότερα από το παιδί. Σε περίπτωση που αυτό αρνείται να συνεργαστεί με τον καθετήρα για την πίεση της γλώσσας, προτείνεται στην αρχή να πιέζεται η γλώσσα του με το μικρό του δακτυλάκι στην κατάσταση «χαμόγελο», αν και έτσι δεν επιτυγχάνεται η ακριβής αρθρωτική θέση. Όταν αυτή επιτευχθεί παθητικά με κάποιον από τους παραπάνω τρόπους, ακολουθείται η ενεργητική της παραγωγή χωρίς μηχανικά βοηθήματα.

Αποκατάσταση του φθόγγου /z/:

Επειδή αυτός ο φθόγγος αποτελεί το ηχηρό αντίστοιχο του /s/, μετά την ολοκλήρωση της σωστής παραγωγής του /s/ δεν χρειάζεται να τοποθετηθεί το /z/ εκ’ νέου. Καινούρια θέση των οργάνων της άρθρωσης δεν χρειάζεται, αλλά πρέπει να δοθεί η δυνατότητα στο παιδί να κατανοήσει την διαφορά μεταξύ των δύο φθόγγων μέσω της αφής, να νοιώσει με το χέρι του τις δονήσεις στην περιοχή του λαιμού οι οποίες είναι αισθητές κατά την παραγωγή του φθόγγου /z/.

Αποκατάσταση του φθόγγου /ts/

Ο φθόγγος /ts/, ως κοντινός των δύο προηγούμενων, επίσης μπορεί να μην χρειάζεται ειδική τοποθέτηση, αν ο σιγματισμός των /s/ και /z/ έχει αποκατασταθεί. Συχνά οι φθόγγοι /z/ και /ts/ εμφανίζονται αυτόματα στην ομιλία του παιδιού μετά την αυτοματοποίηση του /s/. Σε μερικές περιπτώσεις όμως επιβάλλεται η τοποθέτηση του /ts/. Τότε πρέπει να παράγονται οι φθόγγοι /t/ και /s/ διαδοχικά (/t/t/t/t/…/s/s/s/s/ και στην πορεία το /t/ γίνεται πιο απότομο και επιμηκύνεται η παραγωγή του /s/ (/tsssss/) έως ότου επιτευχθεί η απόλυτη συγχώνευση των δύο φθόγγων στον φθόγγο /ts/.

από το βιβλίο: “Αρθρωτικές και Φωνολογικές διαταραχές”, του Μπέσσα Ανδρέα, εκδόσεις Μένανδρος, 2018

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *