Posts Tagged "Αποκατάσταση"

17Φεβ2014

Αποκατάσταση του φθόγγου /s/

Η θέση της πλάτης της γλώσσας παρουσιάζεται με την παλάμη, όπως τα δάκτυλα του χεριού, μαζεμένα το ένα δίπλα στο άλλο, ελαφρά γυρίζουν κάτω από την οριζόντια γραμμή και εφάπτονται με την άλλη παλάμη, κλεισμένη σε μπουνιά, απεικονίζοντας τα κάτω δόντια. Με την παλάμη εμπρός στα χείλια του λογοπεδικού, το παιδί αισθάνεται την κρύα, κατευθυνόμενη προς τα εμπρός εκπνοή, την οποία πρέπει να επιτύχει. Η εκπνεόμενη ροή του αέρα απεικονίζεται και με βαμβάκι, φτερό, χαρτάκι, τοποθετημένα εμπρός από τα χείλια και παρεκτρεπόμενα από αυτή.

[…]

17Φεβ2014

Η αποκατάσταση των δυσκολιών άρθρωσης αποτελεί μια ιδιαίτερη διαδικασία που συχνά εφαρμόζουν οι λογοθεραπευτές σε παιδιά και σε ενήλικες. Υπάρχει σημαντική διαφορά στις διάφορες προσεγγίσεις που εφαρμόζονται ανάλογα με την περίπτωση της δυσκολίας που πρέπει να αντιμετωπίσουν. Ένας από τους δυσκολότερους φθόγγους είναι το /σ/, που συνήθως χρειάζεται μια μακροχρόνια θεραπεία (από 6 έως και 9 μήνες) για να αποκατασταθεί. Ο ρόλος των γονέων στην αποκατάσταση της ορθής άρθρωσης είναι σημαντικός.

[…]

14Νοέ2013

Εναρκτήριο στάδιο

Περιλαμβάνει διαδικασίες τοποθέτησης των φθόγγων, με τις οποίες δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για την σωστή άρθρωση του φθόγγου σε μεμονωμένη κατάσταση. Αυτές οι ιδιαίτερες για την λογοθεραπευτική παρέμβαση διαδικασίες είναι διαφορετικές για κάθε φθόγγο: με ειδικά εργαλεία (καθετήρες), τα όργανα της ομιλίας τοποθετούνται στην συγκεκριμένη αρθρωτική θέση και ακολουθεί προσπάθεια για σωστή παραγωγή του φθόγγου. Η θέση μπορεί να επιτευχθεί και ενεργητικά, με την αντιγραφή και μετά από εξηγήσεις από την μεριά του λογοθεραπευτή σε κατανοητή γλώσσα.

Βασικό στάδιο

Περιλαμβάνει τις διαδικασίες του αυτοματισμού των φθόγγων σε συλλαβές, λέξεις, προτάσεις και κείμενο. Είναι προσανατολισμένο ως προς την σταθεροποίηση της ήδη τοποθετημένης αρθρωτικής θέσης, το οποίο συνήθως επιτυγχάνεται με παρατεταμένες και πολυάριθμες ασκήσεις και γι’ αυτό το στάδιο αυτό είναι πιο διαρκές. Δημιουργούνται τα νέα αρθρωτικά στερεότυπα. Στην αυτοματοποίηση του φθόγγου σε συλλαβές προάγεται η παρέμβαση αμέσως μετά την τοποθέτηση, ενώ η επιλογή των συλλαβών, που περιλαμβάνουν των τοποθετημένο φθόγγο, εξαρτάται από τον τρόπο άρθρωσής του και από την πολυπλοκότητα των διαφόρων συλλαβών (cv, vc, cvc, ccv κτλ), με τήρηση της φυσιολογικής εξέλιξης και την σταδιακή αύξηση της δυσκολίας. Σχεδόν παράλληλα με την αυτοματοποίηση του φθόγγου σε συλλαβές αρχίζει και η αυτοματοποίησή του σε λέξεις και προτάσεις ή γρήγορα μεταμορφώνεται σε φώνημα, το οποίο πρέπει να ενταχθεί σε μάξιμουμ αριθμό γλωσσικές μονάδες και επιτυχώς να αυτοματοποιηθεί σε όλη την παραγωγή. Γι’ αυτό σοβαρό ρόλο παίζει το τελευταίο στάδιο της αυτοματοποίησης – αυτοματοποίηση σε κείμενο και ελεύθερο λόγο, λόγω της μεγαλύτερης ανεξαρτητοποίησης του λόγου και του σκληρότερου αυτοελέγχου, έως ότου δημιουργηθεί η συνήθεια της σωστής άρθρωσης του δύσκολου φθόγγου.

Η αυτοματοποίηση σε μεγάλο βαθμό αντιπροσωπεύει προπόνηση λόγου, έχοντας ως αποτέλεσμα οι διαταραγμένοι φθόγγοι να μεταμορφωθούν σε ορθά παραγόμενοι σε οποιαδήποτε θέση και συνδυασμό μέσα σε λέξεις. Αρχίζει με μίμηση (επανάληψη ύστερα από τον λογοθεραπευτή) και σταδιακά προάγεται σε αυτόνομη παραγωγή (με επίδραση ή χωρίς). Ταυτόχρονα μπορούν να αυτοματοποιούνται δυο φθόγγοι, με την προϋπόθεση ότι αντιστοιχούν σε διαφορετικές φωνητικές ομάδες, δηλαδή δεν έχουν αρθρωτική και ακουστική συνάφεια. Η σειρά με την οποία αποκαθιστούνται οι φθόγγοι εξαρτάται από την φυσιολογική εξέλιξη σύμφωνα με τα δεδομένα της κάθε γλώσσας.

Συμπληρωματικό στάδιο

Σε αυτό το στάδιο περιλαμβάνονται οι διαδικασίες της διαφοροποίησης των φθόγγων σε επίλεκτες συλλαβές, λέξεις, προτάσεις και κείμενα. Προσανατολίζεται προς την σύγκριση των αρθρωτικών και ακουστικών χαρακτηριστικών των φθόγγων και την δημιουργία των διαφοροποιητικών των αντιλήψεων. Σ’ αυτό το στάδιο αποκαθίστανται οι διαταραχές σε παιδιά, τα οποία παρουσιάζουν δυσκολίες άρθρωσης των φθόγγων, κοντινοί ως προς τα διαφοροποιητικά τους σημεία. Η διαφοροποίηση αντιπροσωπεύει επίσης προπόνηση λόγου, κατά την οποία αντιτίθενται οι παρόμοιοι φθόγγοι, ενώ οι αρθρωτικές στάσεις εξηγούνται και τελειωτικά σταθεροποιούνται.

Η γενικοποίηση της αποκατάστασης της άρθρωσης εκφράζεται με το παρακάτω:

1. Περιλαμβάνει το ίδιο περιεχόμενο για όλες τις διαταραχές – άρθρωσης, ομιλίας, γλώσσας και φωνολογίας. Τα στάδια και οι διαδικασίες της είναι παρόμοιες στην διαταραγμένη παραγωγή των φθόγγων διαφορετικού είδους και αιτιολογίας.

2. Η διαδοχή, με την οποία αποκαθίστανται οι φθόγγοι, επίσης είναι η ίδια, ανεξάρτητα από το είδος της διαταραχής. Ακολουθεί τους κανόνες της φυσιολογικής εξέλιξης των φθόγγων: από τους αρθρωτικά απλούς προς τους πιο σύνθετους ή από τους οντογενετικά αρχικούς φθόγγους μέσω των μεσαίων προς τους αργούς.

Η οντογενετική προϋποτιθέμενη διαδοχή είναι σχετικά εφαρμόσιμη σε κάποιες διαταραχές – ρινολαλία, δυσαρθρία, απραξία της ομιλίας, στις οποίες η αποκατάσταση της άρθρωσης εξαρτάται από την παθοφυσιολογία του συστήματος της ομιλία, το οποίο δημιουργεί πολύ ποικιλόμορφη και ανομοιογενής εικόνα διαταραγμένης άρθρωσης. Για παράδειγμα σε κάποιο παιδί με ρινολαλία η παραγωγή των οντογενετικά αρχικών χειλικών στιγμιαίων φθόγγων |p| και |b| μπορεί να είναι δυσκολότερη από τα οντογενετικά πιο αργά υπερωικά |k| και |g|: τα πρώτα χρειάζονται σχετική ενδοστοματική πίεση και ποιοτική ένωση του άνω και κάτω χείλους, τα οποία μπορεί να είναι σοβαρά διαταραγμένα από την παραμόρφωση. Αντί αυτού η πλάτη της γλώσσας μπορεί να είναι αρκετά ανεπτυγμένη και ευκίνητη, λόγω των μηχανισμών αντιστάθμισης και να επιτυγχάνεται η άρθρωση των |k| και |g| με λιγότερη προσπάθεια.

Από τα τρία στάδια της αποκατάστασης της άρθρωσης, το πιο ειδικό, αν και σχετικά μικρό είναι το πρώτο. Συνήθως χρειάζεται πολύ προσπάθεια και αυτοσυγκέντρωση, σε άλλες περιπτώσεις διεξάγεται χωρίς προβλήματα. Ακολουθούν οι διαδικασίες και κανόνες τοποθέτησης των πιο συνηθισμένα διαταραγμένων φθόγγων, οι οποίοι αντίστοιχα χρησιμοποιούνται στην λογοθεραπευτική πρακτική. Από την ποιοτική τους εφαρμογή σε μεγάλο βαθμό εξαρτάται το σωστό αποτέλεσμα της αποκατάστασης της άρθρωσης.

Πριν απ’ όλα, πρέπει να γίνει κατανοητό, ότι η τοποθέτηση του κάθε φθόγγου πρέπει να ξεκινά με δοκιμή για παραγωγή με μίμηση του φθόγγου. Αυτό είναι πιο αποτελεσματικό, γιατί ο φθόγγος αμέσως παράγεται ενεργά από το παιδί και δεν χάνεται χρόνος και ενέργεια. Πρέπει αρχικά να εξηγηθεί πολύ σωστά η θέση της γλώσσας και των χειλιών και αυτό να παρουσιαστεί οπτικά – μέσω του καθρέφτη ή με την κίνηση των χεριών και των δακτύλων, μιμούμενα τις αρθρωτικές στάσεις.

Ανδρέας Ν. Μπέσσας, Ph.D.S.L.T.

29Απρ2012

 

Η διαδικασία της αποκατάστασης των διαταραγμένων φθόγγων περιλαμβάνει 3 κατηγορίες ασκήσεων, τις επονομαζόμενες τοποθέτηση, αυτοματοποίηση και διαφοροποίηση.

Τοποθέτηση ονομάζουμε την διαδικασία “εισαγωγής” του φθόγγου στο λεκτικό σύστημα του παιδιού μέσω της επίδειξης ή εξήγησης των θέσεων που λαμβάνουν οι αρθρωτές, κατά την παραγωγή του φθόγγου, ενώ σε περίπτωση αποτυχίας της επίδειξης και εξήγησης χρησιμοποιούνται μηχανικές μέθοδοι “τοποθέτησης” των αρθρωτών (γλωσσοπίεστρα, ειδικά εργαλεία κ.τ.λ.), και τελειώνει με την επιτυχή παραγωγή του φθόγγου σε αυτόνομη θέση.

Τότε ξεκινά η διαδικασία της αυτοματοποίησης, δηλαδή η προσπάθεια ένταξης του αυτόνομου ορθά παραγόμενου φθόγγου σε λεκτικά σύνολα, όπως συλλαβές, λέξεις και προτάσεις. Ακλουθώντας την “αρχή της φυσιολογικής λεκτικής εξέλιξης” η διαδικασία σταματά όταν ο λεκτικός ήχος παράγεται σε όλες τις θέσεις και σε όλες τις επικοινωνιακές καταστάσεις.

Στην συνέχεια κάποιες περιπτώσεις διαταραχών στην λεκτική παραγωγή επιβάλει την διαφοροποίηση του υπό θεραπεία λεκτικού ήχου. Αυτές είναι οι περιπτώσεις όπου ο λεκτικός ήχος παράγεται ως κάποιος άλλος (συχνότερα στην περίπτωση των λ-ρ, θ-δ κ.τ.λ.). Η μέθοδος είναι ταυτόσημη της αυτοματοποίησης, με την διαφορά ότι σε κάθε παραγωγή συνυπάρχουν οι δύο διαφοροποιούμενοι λεκτικοί ήχοι. Με το πέρας της διαδικασίας αυτής λήγει οριακά η αποκατάσταση των διαταραχών άρθρωσης.

Ανδρέας Ν. Μπέσσας, PhD.S.L.P.
Λογοπαθολόγος – Ειδικός παιδαγωγός
Ειδικός αποκαταστατικός ακοολόγος

SHARE THIS WITH:

7Μαρ2012

Συχνό ερώτημα και πρόβλημα των λογοθεραπευτών κατά την έναρξη του αποκαταστατικού προγράμματος σε περιπτώσεις παιδιών με δυσλεξία, είναι η καταγραφή και ταξινόμηση των συμπτωμάτων τους και η ταξινόμησή τους ιεραρχικά, ακολουθώντας τον απαράβατο κανόνα της λογοπαθολογίας της σειριοθέτησης των αποκαταστατικών διαδικασιών σύμφωνα με την φυσιολογική εξέλιξη των παιδιών.
Πως όμως μπορούμε να ακολουθήσουμε την φυσιολογική πορεία ανάπτυξης των ικανοτήτων γραφής και ανάγνωσης σε ένα τεχνητό γλωσσικό σύστημα, όπως είναι ο ανθρώπινος γραπτός λόγος; Υπάρχει φυσιολογική πορεία εξέλιξης της γραφής και της ανάγνωσης;
Η απάντηση είναι όχι! Ο γραπτός λόγος αποτελεί ένα ανθρώπινο δημιούργημα, μια προσπάθεια απεικόνισης του προφορικού λόγου, η οποία αν και περιλαμβάνει πολλά εξελικτικά χαρακτηριστικά (ειδικότερα σε γλώσσες με μακρόχρονη ιστορία όπως η Ελληνική), εντούτοις παραμένει ατελές ανθρώπινο δημιούργημα, το οποίο εκούσια μαθαίνεται από τον άνθρωπο, σε αντίθεση με τον προφορικό, στον οποίο η εκμάθηση συντελείται ακούσια.
Για τον λόγο αυτό ο σχεδιασμός ενός αποκαταστατικού προγράμματος δεν μπορεί να ακολουθήσει κάποια σειρά αυτόματης φυσιολογικής εξέλιξης, ούτε κάποια σειρά σύμφωνα με το σχολικό πρόγραμμα εκπαίδευσης (το οποίο έχει ήδη αποτύχει στην προσπάθεια εκμάθησης του γραπτού λόγου).
Η απάντηση είναι όχι! Ο γραπτός λόγος αποτελεί ένα ανθρώπινο δημιούργημα, μια προσπάθεια απεικόνισης του προφορικού λόγου, η οποία αν και περιλαμβάνει πολλά εξελικτικά χαρακτηριστικά (ειδικότερα σε γλώσσες με μακρόχρονη ιστορία όπως η Ελληνική), εντούτοις παραμένει ατελές ανθρώπινο δημιούργημα, το οποίο εκούσια μαθαίνεται από τον άνθρωπο, σε αντίθεση με τον προφορικό, στον οποίο η εκμάθηση συντελείται ακούσια.
Για τον λόγο αυτό ο σχεδιασμός ενός αποκαταστατικού προγράμματος δεν μπορεί να ακολουθήσει κάποια σειρά αυτόματης φυσιολογικής εξέλιξης, ούτε κάποια σειρά σύμφωνα με το σχολικό πρόγραμμα εκπαίδευσης (το οποίο έχει ήδη αποτύχει στην προσπάθεια εκμάθησης του γραπτού λόγου).
Για μια πλήρη θεραπευτική προσέγγιση επιβάλλεται η διαφοροποίηση των συμπτωμάτων σύμφωνα με το είδος της γνωστικής ανεπάρκειας που οδηγεί στην ελλειμματική ανάγνωση και γραφή.

Σημαντικός παράγοντας κατά την αξιολόγηση της κάθε περίπτωσης, είναι η έρευνα των γνωστικών ικανοτήτων των παιδιών, και ειδικότερα των ικανοτήτων που αφορούν την λεκτική μνήμη, προσοχή και επεξεργασία. Οι πληροφορίες αυτές, αν και δύσκολα ανιχνεύσιμες σε παιδιά με δυσλεξία (λόγω της ηλικίας τους) μπορούν να διαφωτίσουν τις σύνθετες πτυχές της δυσλεκτικής διαταραχής και να υποβοηθήσουν στον σχεδιασμό του αποκαταστατικού προγράμματος.
Ταυτόχρονα, ο λογοθεραπευτής θα πρέπει να γνωρίζει και να μπορεί να ανιχνεύει τα διάφορα λάθη στην ανάγνωση και στην γραφή, και να μπορεί να τα ταξινομήσει σε διαφορετικές κατηγορίες, σύμφωνα με την γνωστική ανεπάρκεια που οδηγεί σε αυτά. Σύγχρονες έρευνες έχουν αποδείξει την ύπαρξη 3 βασικών κατηγοριών – λάθη ακουστικής-γνωστικής επεξεργασίας, λάθη οπτικής-χωροτακτικής επεξεργασίας και λάθη γλωσσικής-γνωσιακής επεξεργασίας.

Εστιάζοντας στην κυρίαρχη διαταραχή του κάθε παιδιού, ο λογοθεραπευτής μπορεί γρήγορα και εύκολα να επιτύχει μια πλήρη αποκατάσταση των συμπτωμάτων της δυσλεξίας, χωρίς να ταλαιπωρείται και ο ίδιος, προσπαθώντας να επιτύχει το επιθυμητό αποτέλεσμα, και το παιδί, καταβάλλοντας τις λιγότερες δυνατές προσπάθειες, και οι γονείς, αισθανόμενοι το αποτέλεσμα της θεραπείας.



Ανδρέας Ν. Μπέσσας, PhD.S.L.P.
Λογοπαθολόγος – Ειδικός παιδαγωγός
Ειδικός αποκαταστατικός ακοολόγος



SHARE THIS WITH: